یکی از اصطلاحات قرآنی« الدین القیم» است. دین در اصطلاحات قرآنی به معنای روز حساب و جزا همانند آیه 4 سوره حمد : مالک یوم الدین، و مجموعه آموزه های وحیانی مانند آیه 19 سوره آل عمران: إِنَّ الدِّينَ عِندَ اللّهِ الإِسْلاَمُ (و نیز آیه 85 سوره آل عمران؛ آیه 3 سوره مائده) آمده است.

در تفسیر مجمع البیان آمده است: واژه «دين» در آيه شريفه را بدان دليل به «حساب» تفسير كرديم كه مى‏گويند: «الكيسّ من دان نفسه؛ انسان زيرك و هوشمند كسى است كه حساب خود را برسد. » و دين را نيز از آن روى «حساب» ناميده‏اند كه در دين باورى و ديندارى پاى‏بند بودن به حساب و نظم و برنامه و قانون‏گرايى ضرورى است، درست همان گونه كه پاى‏بند بودن به عبادت و بندگى خدا لازم است.(مجمع البیان، ذیل آیه 36 سوره توبه)

واژه «قیم» به معنای راست و پایدار و درست معنا شده است. این واژه در پنج آیه به همراه دین به کار رفته است.(توبه، آیه 36؛ یوسف، آیه 40؛ روم، آیه 30؛ روم، آیه 43؛ بینه، آیه 5)

با نگاهی به این آیات به دست می آید که دین قیم در فرهنگ قرآنی به همه قوانین و سنت های تکوینی و تشریعی الهی اطلاق می شود و اختصاص به دین به معنای تشریعی آن ندارد که همان اسلام است.(آل عمران، آیه 19) از این روست که در آیات قرآنی از جمله در آیه 36 سوره توبه از سنت تکوینی دوازده ماه در کنار حرمت چهار ماه از سال سخن به میان آمده است که بیانگر مجموعه قوانین و سنت های الهی در تکوین و تشریع است.

در آیات دیگر نیز به این رابطه و نسبت دین قیم با مجموعه قوانین و سنت های الهی در تکوین و تشریع توجه داده شده است.

از آن جایی که این نسبت میان تکوین و تشریع یک نسبت مبتنی بر حق و عدالت و ارتباط و پیوستگی تنگاتنگ است، هر آن چه که در تکوین به عنوان سنت مطرح است در تشریع نیز تاثیر گذار است و هم چنین سنت های تشریعی بی تاثیر از سنت های تکوینی نبوده بلکه تاثیر و تاثر متقابل در هم دارند. از همین روست که به صراحت در آیه 30 سوره روم می فرماید: فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ؛ پس روى خود را با گرايش تمام به حقّ، به سوى اين دين كن، با همان سرشتى كه خدا مردم را بر آن سرشته است. آفرينش خداى تغييرپذير نيست. اين است همان دين پايدار، ولى بيشتر مردم نمى‏دانند.

پس در نگره قرآنی، تکوین در تشریع و تشریع در تکوین تاثیر متقابل دارد و بر همین اساس، ایمان و تقوا در افزایش روزی و برکات در زمین و جامعه اثر می گذارد(اعراف، آیه 96) و دعا و نیایش و نماز موجب رزق و روزی و ترک زکات و تقوا و مانند آن موجب خشکسالی و قحطی و زلزله می شود.

پس دین قیم در اصطلاح قرآنی مجموعه سنت ها و قوانین پایدار، راست و درست الهی است که بر هستی از تکوین و تشریع حاکم است و محدود به تکوین و یا تشریع نمی شود.

+ نوشته شده در  ۱۳۹۴/۱۰/۱۴ساعت 13:16  توسط خلیل منصوری  |