از نظر آموزه های وحیانی قرآن، نزدیک ترین حالت بنده به خدا همان حالت سجده است: وَاسْجُدْ وَاقْتَرِبْ؛ و سجده کن و نزدیک شو!(علق، آیه 19)

در روایات و احادیث آمده است؛ چنان که رسول الله (ص) می فرماید: أَقْرَبُ‏ مَا یَکُونُ‏ الْعَبْدُ مِنَ‏ اللَّهِ‏ إِذَا کَانَ‏ سَاجِداً ؛ نزدیک‌ترین حالت بنده به خداوند، زمانى است که وی در سجده باشد.( بحار الانوار، ج ۸۲، ص ۱۶۱ ) راوی می‌گوید شنیدم که امام رضا(ع) می‌فرمود: أقرب ما یکون العبد من الله عز و جل و هو ساجد؛  نزدیک‌ترین زمان بنده به خداوند، زمانی است که او در حال سجده باشد.( تفسیر نور الثقلین، حویزی، ج ‏5، ص 611)

سجده بنده در برابر خدا اختصاص به انسان ندارد، بلکه همه هستی سجده می کنند: وَلِلَّهِ يَسْجُدُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ.(نحل، آیه 50؛ و نیز : حج، آیه 18؛ رعد، آیه 18)

در روایات از کثرت و طول سجده سخن به میان آمده است؛ کثرت عددی سجده در کمیت منفصل آن است، چنان که طول سجده ناظر به کمیت متصل زمانی آن است.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمودند: «اَطیلُوا السُّجُودَ فَما مِنْ عَمَلٍ اَشَدَّ عَلى اِبْلِیسَ مِنْ اَنْ یَرى اِبْنِ آدَم ساجِداً لِاَنَّهُ اُمِرَ بِالسُّجُود فَعَصى؛ سجده را طول دهید؛ زیرا هیچ چیز براى ابلیس سخت تر و ناخوشایندتر از این نیست كه فرزند آدم را در حال سجده ببیند؛ چرا كه به او فرمان سجده كردن داده شد، اما سرپیچى كرد».

امام صادق (علیه السلام) فرمود: «إنّ العَبدَ إذا أطالَ السُّجودَ حیثُ لایَراهُ أحَدٌ، قالَ الشیطانُ: وا وَیلاه! أطاعُوا و عَصَیتُ و سَجَدُوا و أبَیتُ؛ هرگاه بنده در جایى كه كسى او را نمى بیند، سجده را طول دهد. شیطان گوید: واویلا! آنان فرمان بردند و من نا فرمانى كردم و سجده كردند و من نكردم».( بحارالانوار، ج 85، ص 163)

حضرت در ضمن خطبه شعبانیه فرمود: پُشتهای شما از بار گناه سنگین شده است. آنها را با سجده های طولانی سبك كنید.( همان، ج82، ص162)

مردی به رسول خدا (سلام‏ الله علیه) عرض كرد: دعا كنید كه خدا مرا به بهشت برد. حضرت فرمود: «أعنّى بكثرة السجود» من دعا می‏ كنم لیكن تو مرا با سجده‏ های زیاد و طولانی كمك كن تا دعای من مستجاب شود.( حكمت عبادات،حضرت آیت الله جوادی آملی، ص 106.)

در روایت است : إنَّ قَوماً أَتَوا رسولَ اللهِ صلى الله علیه و آله فقالوا: یا رسولَ اللهِ، اضْمَن لَنا عَلى رَبِّكَ الجَنَّةَ. فقالَ: عَلى أَن تُعِینُونِی بِطُولِ السُّجودِ؛ گروهى نزد پیامبر خدا صلى الله علیه و آله آمدند و گفتند : اى پیامبر خدا ! بهشت را برایمان نزد پروردگارت ضمانت كن». حضرت فرمود: «به شرط آن كه شما نیز با سجده طولانى، مرا كمك كنید».

مردى خدمت پیامبر اكرم (صلى الله علیه و آله) رسیده گفت مرا دستورى بیاموز كه ... خداوند مرا با شما محشور نماید. حضرت فرمود: ... اگر بخواهى خدا تو را با من محشور نماید باید سجده ات را طولانى كنى در پیشگاه پروردگار قهار.(  منتخب میزان الحكمة، ص 264.)

امام صادق(علیه السلام) می فرماید: «جاءَ رَجُلٌ اِلی رَسولِ الله(ص) فَقالَ یا رَسولَ الله کَثُرَت ذُنوبی وَ ضَعُفَ عَمَلی فَقالَ رَسولَ الله اَکثِرِ السُجود فَاِنَّهُ یَحُطُ الذُنوبَ کَما تَحُطُ الریحُ وَرَقَ الشَجَر ، مردی آمد خدمت پیغمبر و گفت: آقا من گناهانم زیاد است و عملم هم خیلی ضعیف است. حضرت فرمود: زیاد سجده کن. سجده گناهان را می ریزد، همانطور که باد برگ درختان را می ریزد».

این واژه اکثر در روایات می تواند ناظر به کمیت عددی و  زمانی آن باشد؛ اما پرسش این است که کثرت  نظر کیفیت چگونه تحقق می یابد؛ چه مقدار در سجده بودن و ذکر گفتن به معنای طول سجده است؟

به نظر می رسد که عدد هفتاد از مصادیق تحقق ذکر کثیر است که خدا در قرآن می فرماید: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا؛ ای کسانی که ایمان آورده اید خدا را بسیار در ذکر خویش یاد کنید(احزاب، آیه 41)؛ زیرا عدد هفتاد در آیات قرآنی به گونه ای به کار رفته که می توان کثرت را از آن استنباط کرد؛ چنان که درباره استغفار برای کافران می فرماید: اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لَا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ؛ چه براى آنان آمرزش بخواهى يا برايشان آمرزش نخواهى [يكسان است‏ حتى] اگر هفتاد بار برايشان آمرزش طلب كنى هرگز خدا آنان را نخواهد آمرزيد.(توبه، آیه 80) هم چنین حضرت موسی(ع) هفتاد نفر از بزرگان قوم را برای میقات با خدا برگزید که کثرت را بیان کند.(اعراف، آیه 155)

در روایات بسیاری روی عدد هفتاد برای اذکار تاکید شده است که در مفاتیح می توان آن ها را یافت. البته تا صد نیز بیان شده است؛ اما باید گفت که کثرت با هفتاد تحقق می یابد؛ هر چندکه زیاده بر آن گفتن مشکلی ندارد.

هم چنین از آیاتی که تحقق طول را با کثرت عددی هفتاد تایید می کند، طول هفتاد ذراعی زنجیر دوزخیان است؛ چنان که خدا می فرماید: ثُمَّ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُهَا سَبْعُونَ ذِرَاعًا فَاسْلُكُوهُ ؛ پس در زنجيرى كه درازى آن هفتاد گز است، وى را در بند كشيد!(الحاقه، آیه ۳۲)

به نظر می رسد که با کثرت عددی هفتاد در ذکر می توان کثرت زمانی را به دست آورد و سجده را طولانی کرد. بر این اساس، گفتن هفتاد بار «سبحان الله» طول سجده را تحقق می بخشد چنان که موجب تحقق کثرت عددی است.

البته اعداد دیگر نزدیک به این نیز گفته شده است؛ چنان که سبط بن جوزى صاحب تذكره خواص الأمة مى گويد: " يحيى بن هرثمه (فرمانده عمليات نظامى) گويد: چند روز پس از انتقال امام هادى (عليه السلام) به سامراء، متوكل مريض شد و در حال مرض نذر كرد ، اگر از آن مرض شفا پيدا نمايد دراهم كثيره تصدق نمايد. پس از چند روزى شفا يافت، او از فقهاء شهر پرسيد كه وى چه مقدار بايد تصدق نمايد ، تا وفا به نذر خويش كرده باشد؟ و با چه مبلغى نذر او اداء مى گردد؟ هيچ كدام از فقهاء شهر ، پاسخ قاطعى ندادند ، و مبلغ آن را معين نمايند متوكل ، فردى را به حضور امام هادى (عليه السلام) روانه ساخت تا مسألة را مطرح سازد امام (عليه السلام) پاسخ دادند:" اگر هشتاد و سه درهم، تصدق نمايد وفاء به نذر خويش نموده است". هنگامى كه از علت اين حكم پرسيده شد، امام (عليه السلام) در پاسخ به آيه قرآن استناد فرمودند ، جایى كه خداوند متعال، تأييدات خود را در جنگهاى اسلامى نسبت به پيامبر ( صلى الله عليه وآله ) مؤمنان صدر اسلام، با وصف " كثير " توصيف مى كند و مى فرمايد:  ولقد نصركم الله في مواطن كثيرة و يوم حنين.(توبه، آيه 25)

البته عدد صد هم برای کثرت گفته اند؛ چنان محمّد بن مسلم از امام باقر علیه السلام روایت کرده است که ایشان فرمود: «تَسْبِیحُ فاطِمَةَ علیهاالسلام مِنْ ذِکرِ اللَّهِ الْکثِیرِ الَّذِى قال اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ «فَاذْکرُونِى أَذْکرْکمْ»؛ تسبیح فاطمه (س) از مصادیق ذکر کثیر الهی است که خدا فرموده است: مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم(وسائل الشیعه، ج 6، ص 441) می دانیم که مجموعه ذکر فاطمی(س) صد ذکر است.

ه سند معتبر از حضرت رضا علیه السّلام روایت شده: اگر می خواهى صد مرتبه (شُكراً شُكراً) بگو  و اگر مى‏خواهى صد مرتبه (عَفْواً عَفْواً) بگو!

البته ممکن است که معصوم(ع) فراتر از عدد هفتاد تا صد نیز بگوید، اما آن طولانی تر کردن سجده است. حفص بن غیاث مى‏گوید: روزى امام صادق علیه السلام را در کنار درخت خرمایى دیدم، در آنجا وضو گرفت و مشغول نماز شد و به سجده رفت شمرده، پانصد بار در سجده گفت: «سبحان اللّه» سپس بر تنه آن درخت تکیه داد و به راز و نیاز و مناجات با خدا پرداخت.( بحارالانوار، ج 47، ص 37)

به هر حال، کثرت عددی و زمانی با ذکر هفتاد تا صد سبحان الله تحقق می یابد؛ و بیش تر از آن از مصادیق طولانی تر کردن سجده است.

Powered By
  BLOGFA.COM