یکی از اصطلاحات عرفانی، مقام فنا است؛ به این معنا که شخص سالک در سیر و سلوک عرفانی خویش پس از طی منازل و مقامات، به منزلی می رسد که دیگر خودش را نمی بیند، بلکه تنها «باقی» را که خدا باشد، می بیند. بنابراین در مقام فنا، فانی دیگر خودبین نیست، بلکه خدا بین است.

البته در مقام فنا، فانی و باقی وجود دارد؛ زیرا یک طرف که انسان است، فانی و طرف دیگر که خداست، باقی است؛ حتی اگر شخص فانی، آگاه به فنای خود نباشد که هست، ولی این بدان معنا نیست که اتحاد به شکل وحدت مطلق رخ می دهد. حتی اگر چنین چیزی اتفاق بیافتد، این فانی ، باقی به بقای باقی است؛ پس دیگر فانی نیست، بلکه هر چه هست همان باقی است.

برخی در بیان مقامات پیامبر(ص) به این نکته توجه داده اند که ایشان در مقام فنا بودند. پس اگر ایشان در مقام فنا بودند، خدا وقتی وحی می فرستاد، این پیامبر(ص) در مقام فنا بود که کلمات و الفاظ قرآن را مثلا می گوید و خدا تنها محتوا را وحی کرده است.

باید توجه داشت که وقتی شخص در مقام فنا باشد، دیگر فانی معنا ندارد که کاره ای باشد، بلکه همه کاره همان باقی است؛ چرا که وقتی كسي به مقام فنا رسيد، همه چيز را فاني در اوصاف و  اسماي حسناي خدا مي‌كند. در این مقام فنا، دیگر فانی حرفي ندارد، بلکه او فقط گوشِ محض است؛ زیرا اگر فانی از خود حرف یا اراده‌ یا علمي داشته باشد، ديگر او در مقام فنا نيست؛ زیرا در مقام فنا حرف و اراده و علم و تعليم و تزكيه همه به دست آن باقي انجام می شود نه فاني. پس اگر وجود مبارك پيامبر به مقام فنا برسد و بخواهد كلامي را بگويد او ديگر با فنا سازگار نيست. نتیجه آن که اگر پیامبر(ص) به مقام فنا نرسيد كه حرفِ او حرف خدا نيست، و اگر به مقام فنا رسيد كه دیگر خودش حرفي ندارد. در جريان منصور حلاج هم گفته اند :

كاسه ي منصور خالي بود، پر آوازه گَشت***ورنه در ميخانه ي وحدت كسي هوشيار نيست.

علت این است که اگر كسي به مقام فنا رسيد، دیگر در آن قدرت حرفی ندارد و  احدي به خود اجازه سخن نمي‌دهد؛ چرا که در آن مقام دیگر سخن و اراده و فعل مقدورش نيست. پس قرآن همان طوری که محتوای آن از خداست، لفظش نیز برای خدا است، نه این که پیامبر(ص) محتوا را از خدا گرفته و لفظ ساخته و پرداخته اش باشد. خدا به صراحت در قرآن كريم بیان می کند که قرآن به تمام کمال براي خداست؛ زیرا فرمود: «قَدْ جَاءَكُم مِنَ اللّهِ نُورٌ وَكِتَابٌ مُبِينٌ؛ به تحقیق از سوی خدا برای شما نور و کتاب مبین آمده است.»(مائده، آیه 15)

Powered By
  BLOGFA.COM